Khi xảy ra hỏa hoạn tại các tòa nhà cao tầng, một trong những nguyên tắc an toàn quan trọng nhất là không sử dụng thang máy để thoát nạn. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người vẫn lựa chọn thang máy vì cho rằng đây là cách nhanh nhất để xuống tầng trệt, đặc biệt khi đang ở tầng cao hoặc không muốn di chuyển bằng cầu thang bộ.
Đây là một quyết định có thể gây nguy hiểm đến tính mạng. Trong nhiều vụ cháy trên thế giới cũng như tại Việt Nam, đã có những trường hợp người dân bị mắc kẹt trong thang máy hoặc gặp nguy hiểm do sử dụng thang máy trong lúc hỏa hoạn. Vậy vì sao thang máy lại trở thành nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro khi có cháy?
Thang Máy Có Thể Mất Điện Bất Cứ Lúc Nào
Một trong những nguy cơ lớn nhất là hệ thống điện của tòa nhà có thể bị ngắt khi xảy ra cháy.
Trong nhiều trường hợp, nguồn điện được cắt chủ động để đảm bảo an toàn cho lực lượng chữa cháy hoặc do đám cháy làm hư hỏng hệ thống điện. Khi đó, thang máy có thể dừng hoạt động giữa các tầng, khiến người bên trong bị mắc kẹt.
Nếu khói tiếp tục lan vào khu vực giếng thang hoặc cabin, người mắc kẹt có thể đối mặt với nguy cơ thiếu oxy và hít phải khí độc trước khi lực lượng cứu hộ tiếp cận.
Thang Máy Có Thể Dừng Đúng Tầng Đang Cháy
Nhiều người cho rằng chỉ cần bấm tầng trệt là thang máy sẽ đưa mình ra ngoài an toàn. Tuy nhiên, điều này không phải lúc nào cũng đúng.
Trong một số tình huống, hệ thống điều khiển có thể đưa cabin dừng tại tầng đang xảy ra cháy hoặc tầng có nhiều khói. Khi cửa thang mở ra, người bên trong sẽ trực tiếp đối mặt với nhiệt độ cao, khói độc hoặc ngọn lửa.
Chỉ vài giây tiếp xúc với môi trường đầy khói cũng có thể khiến khả năng quan sát và hô hấp bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Giếng Thang Máy Là Đường Lan Truyền Khói
Giếng thang máy là không gian thông suốt từ tầng thấp đến tầng cao của tòa nhà. Khi xảy ra cháy, khói nóng có xu hướng bốc lên theo hiệu ứng ống khói (stack effect), khiến giếng thang trở thành một trong những con đường lan truyền khói nhanh nhất.
Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả khi khu vực bạn đang đứng chưa có lửa, cabin thang máy vẫn có thể bị khói xâm nhập từ các tầng khác.
Khói trong đám cháy không chỉ làm giảm tầm nhìn mà còn chứa nhiều khí độc như carbon monoxide (CO), có thể gây ngạt chỉ trong thời gian ngắn nếu hít phải với nồng độ cao.
Cửa Thang Máy Không Phải Là Cửa Chống Cháy
Không ít người nhầm tưởng rằng cabin thang máy là một không gian kín nên sẽ an toàn hơn khi có cháy.
Thực tế, cửa thang máy không được thiết kế để trở thành nơi trú ẩn trong hỏa hoạn. Cabin vẫn có các khe hở kỹ thuật và hệ thống thông gió, vì vậy khói và khí nóng hoàn toàn có thể xâm nhập.
Nếu bị mắc kẹt trong cabin, người bên trong rất khó tự thoát ra ngoài và phải chờ lực lượng cứu hộ hỗ trợ.
Hệ Thống Thang Máy Có Thể Chuyển Sang Chế Độ Khẩn Cấp
Các tòa nhà hiện đại thường được trang bị chế độ vận hành khẩn cấp cho thang máy khi có tín hiệu báo cháy.
Khi hệ thống báo cháy kích hoạt, nhiều thang máy sẽ tự động dừng nhận lệnh, di chuyển về tầng quy định và ngừng phục vụ để tránh người dân tiếp tục sử dụng trong lúc xảy ra sự cố.
Nếu không nắm rõ cơ chế này, nhiều người có thể mất thời gian chờ thang máy thay vì nhanh chóng di chuyển đến cầu thang bộ, làm giảm cơ hội thoát nạn an toàn.
Khi Cháy, Hãy Sử Dụng Cầu Thang Bộ
Cầu thang bộ là lối thoát nạn được thiết kế dành riêng cho các tình huống khẩn cấp.
Tại nhiều công trình, khu vực cầu thang thoát hiểm được ngăn cách bằng cửa chống cháy và có khả năng hạn chế sự xâm nhập của khói trong một khoảng thời gian nhất định. Đây là lý do lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH luôn khuyến cáo người dân sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy khi sơ tán.
Trong quá trình di chuyển, cần giữ bình tĩnh, đi theo hướng dẫn của biển chỉ dẫn thoát hiểm, không chen lấn, xô đẩy và hỗ trợ trẻ em, người cao tuổi hoặc người gặp khó khăn trong việc di chuyển nếu điều kiện cho phép.
Những Trường Hợp Ngoại Lệ
Nhiều người thắc mắc liệu có trường hợp nào được phép sử dụng thang máy khi có cháy hay không.
Thực tế, một số công trình đặc biệt có thể được trang bị thang máy chữa cháy hoặc thang máy phục vụ lực lượng cứu hộ. Đây là loại thang được thiết kế theo các tiêu chuẩn kỹ thuật riêng, có khả năng hoạt động trong điều kiện khẩn cấp và chỉ được sử dụng bởi lực lượng chữa cháy hoặc người có nhiệm vụ.
Đối với người dân, nguyên tắc an toàn vẫn là không sử dụng thang máy để thoát nạn khi xảy ra hỏa hoạn, trừ khi có hướng dẫn trực tiếp từ lực lượng chức năng hoặc ban quản lý tòa nhà trong các tình huống đặc biệt.
Kết Luận
Không nên sử dụng thang máy khi cháy vì nguy cơ mất điện, mắc kẹt giữa các tầng, tiếp xúc với khói độc hoặc dừng ngay tại khu vực đang xảy ra hỏa hoạn. Những rủi ro này có thể khiến quá trình thoát nạn trở nên nguy hiểm hơn rất nhiều so với việc sử dụng cầu thang bộ.
Để bảo vệ bản thân và những người xung quanh, mỗi người cần ghi nhớ vị trí các lối thoát hiểm tại nơi ở, nơi làm việc và các công trình công cộng. Đồng thời, việc tham gia các buổi diễn tập phòng cháy chữa cháy sẽ giúp hình thành phản xạ đúng, tránh những quyết định sai lầm khi sự cố thực sự xảy ra.
