Trong suy nghĩ của nhiều người, nước luôn được xem là phương án đầu tiên khi xảy ra cháy. Việc dùng nước dập lửa tưởng chừng đơn giản, dễ thực hiện và quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải đám cháy nào cũng có thể chữa bằng nước. Trong nhiều trường hợp, việc sử dụng nước không đúng cách còn làm đám cháy trở nên nghiêm trọng hơn, gây nguy hiểm trực tiếp đến người chữa cháy và những người xung quanh.
Một trong những trường hợp điển hình không được dùng nước là cháy liên quan đến điện. Khi xảy ra cháy thiết bị điện, ổ cắm, dây dẫn hoặc tủ điện, nguồn điện thường chưa được ngắt hoàn toàn. Nước là chất dẫn điện, nên khi phun nước vào đám cháy điện, nguy cơ bị điện giật là rất cao. Không ít tai nạn đã xảy ra khi người dân dùng xô nước hoặc vòi nước dập lửa trong lúc hệ thống điện vẫn đang hoạt động. Trong tình huống này, việc đầu tiên cần làm là ngắt nguồn điện, sau đó sử dụng các phương tiện chữa cháy phù hợp như bình bột hoặc bình khí.
Cháy do xăng, dầu và các chất lỏng dễ cháy cũng là trường hợp tuyệt đối không nên dùng nước. Xăng, dầu nhẹ hơn nước và không tan trong nước, nên khi đổ nước vào, các chất cháy sẽ nổi lên trên bề mặt và loang ra xung quanh. Điều này khiến ngọn lửa lan rộng nhanh hơn, thậm chí bùng phát dữ dội hơn trước. Trong môi trường kín như nhà kho, gara hoặc xưởng sửa chữa, việc dùng nước chữa cháy xăng dầu có thể dẫn đến cháy lan trên diện rộng và gây khó khăn cho việc kiểm soát đám cháy.
Một tình huống nguy hiểm khác là cháy kim loại hoặc các vật liệu phản ứng mạnh với nước. Một số kim loại như natri, kali hoặc các hợp chất đặc thù trong công nghiệp có thể phản ứng với nước, tạo ra khí dễ cháy hoặc sinh nhiệt lớn. Khi gặp nước, đám cháy không những không tắt mà còn phát sinh thêm phản ứng nguy hiểm. Dù trường hợp này ít gặp trong sinh hoạt gia đình, nhưng tại các cơ sở sản xuất, kho bãi hoặc phòng thí nghiệm, việc dùng nước không đúng cách có thể gây hậu quả nghiêm trọng.
Ngoài ra, việc sử dụng nước trong không gian kín cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Khi phun nước vào đám cháy lớn trong phòng kín, hơi nước và khói nóng có thể bốc lên nhanh, làm giảm tầm nhìn và tăng nguy cơ ngạt khói. Người chữa cháy không được trang bị bảo hộ có thể bị bỏng do hơi nóng hoặc không kịp thoát ra ngoài khi điều kiện xung quanh trở nên nguy hiểm.
Trong nhiều vụ cháy dân dụng, nguyên nhân khiến việc chữa cháy ban đầu thất bại không nằm ở thiếu nước, mà ở việc lựa chọn sai phương tiện chữa cháy. Mỗi loại đám cháy cần được xử lý bằng phương pháp phù hợp. Bình chữa cháy bột, bình khí hoặc các thiết bị chữa cháy chuyên dụng được thiết kế để xử lý hiệu quả những đám cháy mà nước không thể dập tắt an toàn.
Vì vậy, thay vì phản xạ dùng nước trong mọi tình huống, người dân cần trang bị kiến thức cơ bản để nhận biết loại đám cháy và cách xử lý phù hợp. Việc trang bị bình chữa cháy đúng loại, kiểm tra định kỳ hệ thống điện và tuân thủ các khuyến cáo an toàn là những yếu tố quan trọng giúp giảm thiểu rủi ro. Khi không chắc chắn về khả năng kiểm soát đám cháy, điều quan trọng nhất vẫn là nhanh chóng thoát ra nơi an toàn và báo cho lực lượng chức năng để được hỗ trợ kịp thời.
